Today's Review: Brimstone

Het duurde zeven jaar en bleek een project vol tegenslagen, maar Martin Koolhovens passieproject Brimstone is er eindelijk van gekomen. De moeizame totstandkoming was haast net zo'n hel als het Bijbelse equivalent waarnaar de film veelvuldig verwijst. Het moet gezegd worden, Brimstone is een indrukwekkende film, maar doet slechts sporadisch denken aan het westerngenre waaraan Koolhoven dikwijls zijn liefde verklaarde. De western zoals de meesten die kennen is hier amper aan de orde, maar blijkt verdraaid en zelfs geperverteerd tot een shockerende belevenis die meer wegheeft van een volbloed horrorfilm - met een intrigerend Nederlandse invalshoek - slechts gesitueerd in de 'Old West'. Het is juist die groteske draai aan een overbekend genre dat Brimstone tot een verrassend eindproduct maakt, hoewel niet iedereen Koolhoven die originaliteit in dank zal afnemen.

"Ik zal je vertellen over de hel. Je hebt je vast afgevraagd hoe het er moet zijn. Het is veel erger." Aldus spreekt de sinistere prediker, vers aangekomen in een strenggelovig pioniersgehucht, zijn parochie toe. De jonge moeder Liz zit in de zaal en kent de hel die deze man met zich meebrengt. Want hij is een niet aflatende Geest der Wrake die haar al haar hele leven achtervolgt, vastberaden haar te straffen voor haar zonden. Algauw stort haar vreedzame leven in en dreigt ze al haar familie aan de maniakale man Gods te verliezen. Koolhoven vertelt de strijd tussen de onderdrukte Liz en de onderdrukkende dominee in een viertal hoofdstukken, waarbij hij opent in het heden ('Openbaringen'), vervolgens twee maal in het verleden graaft ('Exodus' en 'Genesis') alvorens het conflict in het laatste hoofdstuk ('Vergelding') tot een grimmig einde komt. Tussendoor trekt hij een beerput van gruweldaden en vrouwenhaat open, die de kijker tweeënhalf uur murw slaat. Het voelt soms exploitatief, maar het is Koolhoven niet te doen om het expliciete (naar!) of suggestieve (nog naarder!) geweld. Brimstone is een strijd om het bestaan, zoals in zoveel westerns, zij het vanuit een vrouwelijk perspectief, in een verstikkende wereld waarin het ene geslacht heer en meester over het andere is. Met dank aan het vanuit Nederland geëxporteerde orthodoxe calvinisme.

Uit het relaas van Liz blijkt dat religie al haar hele leven een vrijbrief is voor haar fysieke en geestelijke onderdrukking. Ze werd geboren in een gemeenschap van naar het westen geëmigreerde Hollanders, die in hun religieuze waanzin meenden Gods uitverkoren gemeenschap te zijn. Dat gold alleen voor de mannen, want de vrouwen mocht al het kwaad aangedaan worden dat de Bijbel opsomt. Liz' moeder was weinig meer dan de slavin van de dominee en werd met een luguber ijzeren gezichtsmasker gestraft voor het verkondigen van een eigen mening. Liz nam op jonge leeftijd de benen om te eindigen in een hoerenkast, waar ze desondanks meer geluk vond dan in haar ouderlijk huis. Een tweede ontsnapping aan de prediker kostte haar haar tong. Nu moet ze opnieuw de strijd met hem aangaan om niet alleen zichzelf maar ook haar dochtertje van diens kwaad te bevrijden. Een jonge vrouw op de vlucht voor een haast onkwetsbare, demonische priester roept bovenal het gevoel van een horrorplot op. Het vele bloedvergieten lijkt dat te onderstrepen, maar voor Koolhoven is dit slechts een uitvloeisel van de bikkelharde worsteling om te overleven in het wilde westen. Geweld is daar altijd een essentieel onderdeel van geweest.

Wie op zoek gaat naar typische westernelementen zal ze zeker vinden. Weidse woestijnlandschappen, joviale hoeren en pistoolduellen zijn alle aanwezig, maar meer op de achtergrond dan verwacht. En bovendien vaak vervormd. De mysterieuze gunslinger is hier bijvoorbeeld geen nobele revolverheld die het onschuldige meisje zal redden. Koolhoven kent zijn westerns, maar citeert opvallend spaarzaam uit het genre. Het is hem niet om een hommage te doen, maar om het aanbrengen van een eigen draai. Die vond hij in dit Nederlands getinte verhaal over Amerika's religieuze wortels. Niet geheel verwonderlijk had het buitenland wat moeite met de overdadige seks- en geweldscènes, waardoor de film maar met moeite financiering kon vinden. Weinig studio's durfden hier hun vingers aan te branden. Het is echter die unieke kruising die de film zijn intrigerende meerwaarde geeft.

Gelukkig gaan de acteurs helemaal mee in Koolhovens tegendraadsheid. Dakota Fanning schudt effectief haar tienerimago van zich af om volwassen te worden als actrice in de rol van mannetjesputter Liz die weigert zich de mond te laten snoeren. Kit Harington zet zijn vetste Amerikaanse accent op als schimmige outlaw. Het is echter Guy Pearce die de meeste indruk achterlaat als de angstaanjagende fanaat, die mét Nederlands accent onheilspellende Bijbelcitaten prevelt. Koolhovens afdelingshoofden, allen Nederlanders, staan garant voor een stijlvolle aankleding en beeldschone cameravoering, wat het tekort aan westernlandschappen ruimschoots compenseert. Als zelfbenoemde western zal de film desondanks verkeerde verwachtingen scheppen en de gruwelen zullen velen niet kunnen behagen, maar Koolhovens Brimstone is beslist een waardevolle Hollandse toevoeging aan een beproefd Amerikaans filmgenre.

Black Death

Rating: ***/*****, or 6/10

Thematically intriguing but too overtly low budget and conflicted action/fantasy flick set in medieval times. When England is struck by the outbreak of the Black Death, the bubonic plague, the young monk Osmund (Eddie Redmayne) is ordered to investigate a remote village which supposedly has not been stricken by the disease, much to the chagrin of church authorities who suspect witchcraft is involved. Accompanied by a band of grizzly mercenaries under the command of the butch but superstitious knight Ulric (Sean Bean once again playing in the genre he fits in the most), Osmund discovers a peaceful community of atheists led by the beautiful “witch” Langiva ("our" own Carice van Houten, but with a normal English accent this time) who do not take kindly to the intruders intending to introduce God to the villagers by force and violently dispatch the wicked woman, instead casting the first stone upon them, which leads to a harrowing series of executions, chases and general goriness. The notion of atheists forcing Christians to renounce their religion in a time when that religion tolerated no different points of view is a charming reversal of roles, but the resulting dark climax of the film either doesn't bother making a point or simplistically states 'we're all just faulty human beings'. Overall, playing with religious themes and upturning them makes for an interesting addition to the genre, but eventually ends in general bloodshed all too easily without taking such intriguing content much further. Good action and damn fine acting regardless.

Starring: Sean Bean, Carice van Houten, Eddie Redmayne

Directed by Christopher Smith

UK/Germany: HanWay Films, 2010

Repo Men

Rating: **/*****, or 4/10

Het mes moet in de macht van de medische multinational

Het meest gewaardeerde kenmerk van sciencefiction is dat zij haar publiek een spiegel van onze huidige maatschappelijke angsten en frustraties voorhoudt. Het aanbod aan sciencefictionfilms die een sociaal thema aankaarten en de erover heersende discussies onder de loep nemen is groot, zowel het deel van het genre dat het op serieuze toon belicht (zoals de zelfontplooiing van kunstmatige intelligentie in Blade Runner) als dat deel dat er op meer satirische wijze op inhaakt (bijvoorbeeld de rol van de media in Starship Troopers). Repo Men is zo'n sciencefictionfilm, maar blijkt niet te kunnen kiezen tussen ernst en persiflage, en schiet daardoor op beide punten flink naast het doel.

Nu het zorgstelsel in het Amerika van Obama geherdefinieerd gaat worden en medische hulp beschikbaar is voor mensen die daar helemaal niet om gevraagd hebben, terwijl de uit de hand gelopen rol van hebzuchtige multinationals in het kapitalistische systeem alom zichtbaar wordt, legt Repo Men de sociale angsten rondom de combinatie van beide ontwikkelingen bloot. In het naargeestige toekomstbeeld dat de film ons voorschotelt levert een medische corporatie in een moreel failliete samenleving op bestelling allerhande kunstorganen. De prijs en de rente op afbetaling hiervoor zijn al niet mals, maar diegenen die niet op tijd kunnen afbetalen zitten in wel heel diepe problemen: hun vervangende organen worden letterlijk teruggenomen door zogeheten 'Repossession Men', die zonder wroeging het eigendom van het bedrijf uit de spartelende lichamen van hun slachtoffers snijden. In deze grauwe toekomst blijken mensenlevens minder waard dan de artificiële ingewanden die hen doen blijven draaien.

Remy (Jude Law) is zo'n 'Repo Man' en geniet samen met zijn beste vriend Jake (Forest Whitaker, die zichtbaar geniet van zijn plastische rol) elke dag weer van zijn beroep. Desondanks is hij voornemens het op te geven en voor een kantoorbaantje in te ruilen om het zijn vrouw (onze eigen Carice van Houten in een kleine maar puike rol) naar de zin te maken. Immers, het komt geen enkel huwelijk ten goede als manlief steeds weer op pad moet om mensen kapot te snijden en bebloed thuis komt. Jake begrijpt Remy's keuze niet, want is hun werk niet de leukste baan die er is, en is Remy niet de beste agent die het bedrijf in dienst heeft? En zo moet Remy kiezen tussen zijn vrouw en kind enerzijds en de innige band met zijn beste maatje anderzijds.

De knoop wordt onbedoeld voor hem doorgehakt als een operatie verkeerd verloopt met explosieve gevolgen en Remy in een ziekenhuisbed wakker wordt met vervangende organen. Men zou denken dat het bedrijf een efficiënte werknemer als hem te vriend zou willen houden, maar zelfs Remy blijkt zich te moeten schikken naar de strenge afbetalingsregeling en het doorgaans onvermijdelijke gevolg. Uiteraard wacht Remy niet af tot zijn vroegere collegae voor de deur staan een gaat hij op de vlucht, samen met de verslaafde Beth (een nogal geforceerde rol van Alice Braga) die hij van een overdosis redt en in wie hij een zielsverwant herkent, voor wie hij zijn vrouw opvallend snel inruilt als die hun echtverbintenis verbreekt na Remy's ongeluk (de geloofwaardigheid van hun huwelijk wordt zo te makkelijk ondermijnd).

Het is geen nieuw gegeven voor het genre; een agent in dienst van een fout systeem die hiervan zelf het slachtoffer wordt en vervolgens de benen neemt in de hoop een manier te verzinnen om het ten val te brengen, ondertussen achtervolgd door zijn voormalige vrienden in een aaneenschakeling van actiescènes. De voor de hand liggende vergelijking met Steven Spielbergs Minority Report is zo gemaakt – inclusief de wel heel overeenkomstige onvoorspelbare ontknoping van beide films, die in Repo Men echter niet op dubbelzinnige wijze geleverd wordt, maar juist recht 'in-your-face', waardoor het allerminst op zijn plaats lijkt – maar regisseur Miguel Sapochnik is geen Spielberg. Repo Men is zijn regiedebuut, en hoewel hij zich een bekwaam actieregisseur toont speelt het rommelige script hem parten. De film weet domweg geen balans te slaan tussen serieus en satirisch, waardoor het bij vlagen het één of het ander blijkt, en dat wringt.

Aan het uitgangspunt ligt het niet. De genadeloze handel in kunstorganen met de weerzinwekkende gevolgen voor wanbetalers had een uitstekende film kunnen opleveren, maar de ernst die de film in de ene scène aan de dag legt wordt in de volgende even makkelijk onderuitgehaald. Blijkbaar meende Sapochnik dat het overdadige gehak en geknip in mensenlichamen steeds gepaard moet gaan met een overdreven luchtig toontje om aan te geven dat de makers van de film het zo slecht niet bedoelen. In deze context wordt het hoogtepunt van de film geleverd in een wederzijdse snijpartij tussen Remy en Beth die gedwongen worden elkaar open te snijden om hun kunstorganen te kunnen scannen: Sapochnik brengt deze bloederige dubbele penetratie in beeld als een gemeend poëtisch orgiastische sensatie waar het duo zowel intens van geniet als zwaar onder lijdt. Cinematisch dichtwerk terzijde, het sluit niet uit dat het merendeel van de vergelijkbare scènes desondanks uitermate expliciet in beeld gebracht wordt en de toeschouwer gedrenkt wordt in vaak nodeloze gore.

Repo Men had een interessante en waardige toevoeging aan het sciencefictiongenre kunnen vormen, maar het resultaat blijkt een chaotische mix tussen serieuze ideeën en satire, waardoor de film het ene moment ernstig en gemeend en het andere (onbedoeld) grappig is. Voeg daar een rommelig plot met een einde dat vals aanvoelt in het licht van het voorafgaande, plus een overdaad aan smerig hakwerk à la Saw, aan toe en het levert een flinke blunder voor het genre op. Desondanks zou het genre de achterliggende thema's rond medische wetenschap en macht van de multinationals niet links moeten laten liggen, want het kan ongetwijfeld een betere film opleveren in handen van een ervaren schrijver en capabel regisseur. Zet ten eerste dat mes eens flink in het scenario, en snij het open totdat alle gekunstelde rommel eruit ligt en dood bloedt...