Saw II

Rating: ***/*****, or 6/10

Het gemartel gaat door

Wanneer wordt de grens tussen geraffineerde horror en ordinaire martelporno overschreden? Die vraag drong zich op toen de film Saw vorig jaar de bioscopen bereikte. Het verhaal over twee mannen die vastgeketend zitten in een gore kelder, met de keuze om dood te hongeren of hun voet eraf te zagen om te ontsnappen, was schokkend, duister en bij vlagen letterlijk misselijkmakend, maar het viel niet te ontkennen dat de film uitstekend geschreven was, de nodige intrigerende plotwendingen bevatte en in het algemeen een goed gemaakte griezelfilm was. Aangezien de low budget-film voor een appel en een ei gedraaid was en een behoorlijk grote winst binnenhaalde, is het geen verrassing dat binnen korte tijd een tweede deel volgens dezelfde formule gemaakt is, want dat is tegenwoordig de regel in de filmindustrie. En dus gaat het martelen door...

Psychopaat Jigsaw is terug. Dit keer beperkt het lijden zich niet tot twee mensen, maar ziet een groep van acht zich in een vergelijkbare situatie geplaatst. Tezamen worden zij wakker, opgesloten in een vies en leegstaand huis, zonder te weten hoe ze daar gekomen zijn. Via bandrecorders krijgen zij Jigsaws regels te horen: het huis wordt langzaam gevuld met een dodelijk gas en de groep heeft slechts twee uur de tijd om te ontsnappen, tenzij ze injecties met antiserum te pakken kunnen krijgen die door het huis verspreid zijn. Om bij het antiserum te komen moeten ze echter eerst de dodelijke vallen die Jigsaw voor ze klaar heeft staan omzeilen. Zullen ze lichaamsdelen opofferen om in leven te blijven? Zullen ze samenwerken om te ontsnappen of is het ieder voor zich?

Het zijn dezelfde vragen die de eerste film stelde, en wat dat betreft verschilt Saw II weinig van de voorganger. De hoofdattractie wordt hier uiteraard gevormd door de nieuwe vallen die de schrijvers bedacht hebben om hun personages mee om zeep te helpen. En we hebben weinig met hen te doen, want het zijn voornamelijk criminelen en randfiguren, gestuurd door puur egoïsme en zelfbehoud. Dus kijken we rustig toe en wachten we op de volgende macabere uitvinding waarmee dit zootje ongeregeld zich geconfronteerd ziet. De één verbrandt levend, de ander bloedt langzaam dood, het is weer dolle pret! Toch blijft het oprecht intrigerend welke ziekelijke machinaties de schrijvers nu weer bedacht hebben...

Evenals in deel één werkt de politie hard om Jigsaw (een uitstekend grimmige Tobin Bell) te pakken te krijgen. Dat gebeurt al aan het begin van de film, waarop blijkt dat zijn nieuwste spel al in volle gang is. Inspecteur Matthews (een gefrustreerde Donnie Wahlberg) ziet zich gedwongen de zieleroerselen van de gek aan te horen, want zijn zoon is één van de acht slachtoffers. Dat het joch (de irritante Erik Knudsen) een arrogante kleine etter is, blijkt voor de vader minder relevant dan voor de kijker, voor wie het slechts kanonnenvoer van hetzelfde kaliber als de andere gevangenen is.

Het interessantste aspect van Saw II ligt in de conversaties tussen de wanhopige vader en de psychopaat, waarbij we diens beweegredenen eindelijk ten volle leren kennen. Jigsaw is een terminaal kankerpatiënt en in de waan dat de meeste mensen het leven niet ten volle waarderen en het verspillen. Daarom laat hij hen door zijn beproevingen heengaan, zodat ze na afloop hun leven meer zin geven. Echter, met zo'n boodschap blijft het merkwaardig dat veel van zijn slachtoffers in situaties terechtkomen die ze eigenlijk nauwelijks kunnen overleven. Maar in vergelijking met andere psychopaten uit de filmgeschiedenis (denk Leatherface, Freddy Krueger of Michael Myers) heeft Jigsaw meer diepgang en karakter dan we gewend zijn voor horrorfilms van dit expliciete en misselijkmakend niveau.

Jigsaws naderende einde ligt echter vanaf deel één al vast, maar de plotwending in Saw II biedt garantie voor de toekomst van de serie die zo nog vijf delen verder kan als het geld blijft binnenstromen, zoals het voor de eerste film deed. Het is echter oppassen dat Saw niet in hetzelfde herkauwen vervalt als het heersende cliché van dit type bloederige horrorfilms stelt. Immers, de originele films in franchises als A Nightmare on Elm Street, Halloween of Friday the 13^th mogen dan wel klassiek genoemd worden, de andere delen van deze reeksen zijn door de meeste mensen al terecht vergeten. Saw II houdt zich in vergelijking nog sterk, maar de valkuil van het genre lijkt onvermijdelijk.

Saw II doet de eerste film nog eens dunnetjes over, maar dan met meer dodelijke vallen, meer slachtoffers en vooral meer gore (in het laatste opzicht hoofdzakelijk meer dan nodig). De plottwists blijven gelukkig redelijk origineel en de boodschap van de moordenaar is niet helemaal ontoepasselijk, waardoor de film net boven de doorgaans lage standaard blijft die vervolgfilms in het horrorgenre meestal typeert. Desondanks is het duidelijk dat de serie zich hoe langer hoe meer op het lugubere vermaak van de inventieve dodelijke vallen gaat concentreren. Waar Saw een briljante instant klassieker in het genre bleek en Saw II een redelijk vervolg op het origineel, zal de formule rond Saw III – uiteraard al aangekondigd – inderdaad vervallen zijn tot zinloze martelporno. Wat dat betreft mag de zaag er nu al ingezet worden om de serie dat lot te besparen...

Repo Men

Rating: **/*****, or 4/10

Het mes moet in de macht van de medische multinational

Het meest gewaardeerde kenmerk van sciencefiction is dat zij haar publiek een spiegel van onze huidige maatschappelijke angsten en frustraties voorhoudt. Het aanbod aan sciencefictionfilms die een sociaal thema aankaarten en de erover heersende discussies onder de loep nemen is groot, zowel het deel van het genre dat het op serieuze toon belicht (zoals de zelfontplooiing van kunstmatige intelligentie in Blade Runner) als dat deel dat er op meer satirische wijze op inhaakt (bijvoorbeeld de rol van de media in Starship Troopers). Repo Men is zo'n sciencefictionfilm, maar blijkt niet te kunnen kiezen tussen ernst en persiflage, en schiet daardoor op beide punten flink naast het doel.

Nu het zorgstelsel in het Amerika van Obama geherdefinieerd gaat worden en medische hulp beschikbaar is voor mensen die daar helemaal niet om gevraagd hebben, terwijl de uit de hand gelopen rol van hebzuchtige multinationals in het kapitalistische systeem alom zichtbaar wordt, legt Repo Men de sociale angsten rondom de combinatie van beide ontwikkelingen bloot. In het naargeestige toekomstbeeld dat de film ons voorschotelt levert een medische corporatie in een moreel failliete samenleving op bestelling allerhande kunstorganen. De prijs en de rente op afbetaling hiervoor zijn al niet mals, maar diegenen die niet op tijd kunnen afbetalen zitten in wel heel diepe problemen: hun vervangende organen worden letterlijk teruggenomen door zogeheten 'Repossession Men', die zonder wroeging het eigendom van het bedrijf uit de spartelende lichamen van hun slachtoffers snijden. In deze grauwe toekomst blijken mensenlevens minder waard dan de artificiële ingewanden die hen doen blijven draaien.

Remy (Jude Law) is zo'n 'Repo Man' en geniet samen met zijn beste vriend Jake (Forest Whitaker, die zichtbaar geniet van zijn plastische rol) elke dag weer van zijn beroep. Desondanks is hij voornemens het op te geven en voor een kantoorbaantje in te ruilen om het zijn vrouw (onze eigen Carice van Houten in een kleine maar puike rol) naar de zin te maken. Immers, het komt geen enkel huwelijk ten goede als manlief steeds weer op pad moet om mensen kapot te snijden en bebloed thuis komt. Jake begrijpt Remy's keuze niet, want is hun werk niet de leukste baan die er is, en is Remy niet de beste agent die het bedrijf in dienst heeft? En zo moet Remy kiezen tussen zijn vrouw en kind enerzijds en de innige band met zijn beste maatje anderzijds.

De knoop wordt onbedoeld voor hem doorgehakt als een operatie verkeerd verloopt met explosieve gevolgen en Remy in een ziekenhuisbed wakker wordt met vervangende organen. Men zou denken dat het bedrijf een efficiënte werknemer als hem te vriend zou willen houden, maar zelfs Remy blijkt zich te moeten schikken naar de strenge afbetalingsregeling en het doorgaans onvermijdelijke gevolg. Uiteraard wacht Remy niet af tot zijn vroegere collegae voor de deur staan een gaat hij op de vlucht, samen met de verslaafde Beth (een nogal geforceerde rol van Alice Braga) die hij van een overdosis redt en in wie hij een zielsverwant herkent, voor wie hij zijn vrouw opvallend snel inruilt als die hun echtverbintenis verbreekt na Remy's ongeluk (de geloofwaardigheid van hun huwelijk wordt zo te makkelijk ondermijnd).

Het is geen nieuw gegeven voor het genre; een agent in dienst van een fout systeem die hiervan zelf het slachtoffer wordt en vervolgens de benen neemt in de hoop een manier te verzinnen om het ten val te brengen, ondertussen achtervolgd door zijn voormalige vrienden in een aaneenschakeling van actiescènes. De voor de hand liggende vergelijking met Steven Spielbergs Minority Report is zo gemaakt – inclusief de wel heel overeenkomstige onvoorspelbare ontknoping van beide films, die in Repo Men echter niet op dubbelzinnige wijze geleverd wordt, maar juist recht 'in-your-face', waardoor het allerminst op zijn plaats lijkt – maar regisseur Miguel Sapochnik is geen Spielberg. Repo Men is zijn regiedebuut, en hoewel hij zich een bekwaam actieregisseur toont speelt het rommelige script hem parten. De film weet domweg geen balans te slaan tussen serieus en satirisch, waardoor het bij vlagen het één of het ander blijkt, en dat wringt.

Aan het uitgangspunt ligt het niet. De genadeloze handel in kunstorganen met de weerzinwekkende gevolgen voor wanbetalers had een uitstekende film kunnen opleveren, maar de ernst die de film in de ene scène aan de dag legt wordt in de volgende even makkelijk onderuitgehaald. Blijkbaar meende Sapochnik dat het overdadige gehak en geknip in mensenlichamen steeds gepaard moet gaan met een overdreven luchtig toontje om aan te geven dat de makers van de film het zo slecht niet bedoelen. In deze context wordt het hoogtepunt van de film geleverd in een wederzijdse snijpartij tussen Remy en Beth die gedwongen worden elkaar open te snijden om hun kunstorganen te kunnen scannen: Sapochnik brengt deze bloederige dubbele penetratie in beeld als een gemeend poëtisch orgiastische sensatie waar het duo zowel intens van geniet als zwaar onder lijdt. Cinematisch dichtwerk terzijde, het sluit niet uit dat het merendeel van de vergelijkbare scènes desondanks uitermate expliciet in beeld gebracht wordt en de toeschouwer gedrenkt wordt in vaak nodeloze gore.

Repo Men had een interessante en waardige toevoeging aan het sciencefictiongenre kunnen vormen, maar het resultaat blijkt een chaotische mix tussen serieuze ideeën en satire, waardoor de film het ene moment ernstig en gemeend en het andere (onbedoeld) grappig is. Voeg daar een rommelig plot met een einde dat vals aanvoelt in het licht van het voorafgaande, plus een overdaad aan smerig hakwerk à la Saw, aan toe en het levert een flinke blunder voor het genre op. Desondanks zou het genre de achterliggende thema's rond medische wetenschap en macht van de multinationals niet links moeten laten liggen, want het kan ongetwijfeld een betere film opleveren in handen van een ervaren schrijver en capabel regisseur. Zet ten eerste dat mes eens flink in het scenario, en snij het open totdat alle gekunstelde rommel eruit ligt en dood bloedt...