Stardust

Rating: ****/*****, or 8/10

Een sprookje zonder franchise-ambities

Dankzij het succes van de Lord of the Rings en Harry Potter reeksen is de interesse voor het fantasy-genre weer helemaal terug van weggeweest, na in de jaren negentig grotendeels afwezig te zijn gebleven. Aangezien het wapengekletter en getover van beide grootse franchises vele miljoenen oplevert dicteert de hebzuchtige marktstrategie van Hollywood dat er meer van hetzelfde stramien gemaakt moet worden om maar zoveel mogelijk winst uit het genre te persen. Tot dusverre heeft deze tactiek echter nog geen boeiende films opgeleverd, met het beschamend slechte Eragon als voorlopig dieptepunt. Die film had studio Fox een nieuwe blockbuster-reeks moeten opleveren, maar na deze flop valt dat (gelukkig!) te vergeten. Over een paar maanden is het de beurt aan The Golden Compass om het op fantasie beluste publiek opnieuw te bekoren en hopelijk een kassucces te worden, of Eragon te volgen in de bodemloze put der vergetelheid.

Te midden van alle beslissende slagen tussen Goed en Kwaad in verbluffend mooi vormgegeven fantastische landschappen vol merkwaardige digitale wezens die de recente golf aan fantasy-films ons voorschotelt vergeten we bijna dat het ook anders kan. Gelukkig is er nu Stardust om ons hieraan te herinneren. Dit keer geen overdreven episch verhaal of overdaad aan peperdure effecten, maar een bescheiden relaas over een verlegen jongeman die, om het hart van zijn geliefde te winnen, in een magische wereld terechtkomt en daar zijn ware aard ontdekt. Het geheel is voorzien van een aanstekelijk humoristische toon die in het merendeel van het fantasy-genre ontbreekt en impliceert dat dit sprookje, ondanks enkele wijze levenslessen die het behelst, niet al te serieus genomen hoeft te worden.

Tristan Thorn (de heerlijk naïeve Charlie Cox) groeit op in het dorpje Wall, dat, zoals de naam al aangeeft, gekenmerkt wordt door een muur; een gat hierin zou een portaal naar een magisch koninkrijk vormen. Om de liefde van het hooghartige verwende kreng Victoria (Sienna Miller) te verkrijgen betreedt Tristan de toverachtige wereld, op zoek naar een gevallen ster om aan haar te doneren in ruil voor haar hand. Echter, de ster blijkt een wonderschone dame genaamd Yvaine (Claire Danes schittert als dit hemels lichaam), die geenszins van sprake is een huwelijkspresentje te worden en veel liever terugkeert naar het firmament waar ze vandaan kwam. Op de vlucht voor de boosaardige heks Lamia (Michelle Pfeiffer, die zich zichtbaar kostelijk amuseert als de kwade feeks) die Yvaines hart nodig heeft om haar jeugd terug te krijgen, moet het duo samenwerken, wat uiteraard leidt tot Tristans herziene kijk op liefde en Yvaines inzicht dat een menselijk leven met de juiste persoon zo slecht nog niet is.

De zaak wordt gecompliceerd als de arrogante prins Septimus (een overtuigend sinistere Mark Strong) ook op de ster blijkt te jagen, die hem zal helpen de troon van zijn vader over te nemen, als hij de competitie met zijn broers overleeft. De oude koning (prima kleine rol voor fossiel Peter O'Toole) zag graag dat zijn zoons elkaar afmaakten in hun strijd om de heerschappij, waar Septimus in uitblonk, maar hij moet ook het kroonjuweel zien te bemachtigen dat Yvaine uit de lucht haalde en zij nu om haar nek draagt. Uiteraard belanden Tristan en Yvaine op hun vlucht in de ene na de andere fantastische belevenis, met als hoogtepunt een treffen met de alom gevreesde luchtpiraat kapitein Shakespeare (Robert de Niro, eindelijk weer in een rol die wel in het geheugen blijft hangen, zij het om andere redenen dan we van hem gewend zijn) die er een geheim nichterig leven op nahoudt.

In regie van de talentvolle Matthew Vaughn ontwikkelt Stardust zich tot een heerlijk sprookje dat zich niet bezighoudt met Grote Zaken en epische queestes waarvan het fantasy-genre zich recentelijk al te vaak bedient. Vaughn toont zich een kundig regisseur, wat opmerkelijk is aangezien dit slechts zijn tweede film is. Het is Stardust echter niet aan te zien, want de film kan zich ondanks zijn redelijk lage budget moeiteloos meten met de meeste grote blockbusters van de laatste jaren. Desondanks laat Stardust ook hier en daar een steekje vallen en zijn de visuele effecten niet altijd even vlekkeloos, maar door het amusante verhaal, het prima acteerwerk en de kostelijke humor is dat snel vergeven. Vooral dat laatste aspect is een openbaring, want het werd node gemist in het genre tot dusverre. De humor in Stardust neemt bij vlagen satirische vormen aan, spelend met de bekende weg in het genre door overdreven variaties op de heks, de prins en dergelijke archetypen neer te zetten, zonder de typische glans van een sprookje te verliezen.

Stardust is een bekoorlijke vertelling uit het rijk der fantasie voor jong en oud dat de heden ten dage heersende conventies van het genre op de hak neemt zoals het al even geslaagde The Princess Bride dat twintig jaar eerder deed. De film laat zien dat een grootscheepse, overdadige aanpak niet noodzakelijk is om een fantasy-film die een wijd publiek aan moet spreken te vervaardigen. En waar teveel andere genrefilms (zoals het eerder genoemde Eragon en het al even deplorabele The Chronicles of Narnia) de laatste tijd overduidelijke franchise-aspiraties hebben en slechts dienen als opstapje voor een hele reeks soortgelijke meuk om in te haken op recent succes binnen dit genre, laat Stardust blijken daar geen behoefte aan te hebben door in twee uur tijd een prima afgerond verhaal te vertellen dat duidelijk geen vervolg zal krijgen en dat bovendien niet nodig heeft. Hopelijk neemt Hollywood Vaughns boodschap aan en richt ze zich minder op product-marketing en meer op inhoud, dan volgt dat gewenste succes ongetwijfeld later wel.

G.I. Joe: The Rise of Cobra

Rating: ***/*****, or 6/10

Twee uur lang fijn spelen met actiefiguurtjes

Na het grote – maar toch niet helemaal verdiende – succes van Transformers is het niet verrassend dat speelgoedfabrikant Hasbro op zoek ging naar een nieuwe franchise om het kunstje nog eens te herhalen en opnieuw bakken vol geld binnen te halen. G.I. Joe was de voor de hand liggende keuze, want Hasbro heeft al 45 jaar de rechten op deze merknaam die uiterst succesvol bleek in media als tekenfilms, strips en uiteraard de actiefiguren zelf, maar tot dusverre nog niet de logische volgende stap naar het witte doek maakte. Transformers mag dan een kassucces en grootschalig actiespektakel zijn geweest, een erg bevredigende film leverde regisseur Michael Bay er niet mee, en hetzelfde gold nog minder voor het deplorabele Transformers: Revenge of the Fallen die deze zomer de bioscoop teisterde (en desondanks opnieuw Hasbro's kas flink spekte). Een vertaling van speelgoed naar het grote scherm, kan dat überhaupt een goede film opleveren? G.I. Joe: The Rise of Cobra geeft nog geen definitief bevestigend antwoord op die vraag, maar pakt in ieder geval een stuk leuker uit dan beide Transformers-vehikels.

De regie ligt in handen van Stephen Sommers, die met onder andere twee delen The Mummy al aangaf een bekwaam actieregisseur te zijn. Sommers laat overduidelijk merken dat G.I. Joe het hoofdzakelijk moet hebben van een flinke hoeveelheid lol en weinig anders, wat Bay ook probeerde met Transformers maar daar vooral bij het tweede deel jammerlijk in faalde. De balans tussen actie, humor en karakterontwikkeling is in G.I. Joe gelukkig een stuk beter uitgewerkt. Serieus te nemen valt het geen moment, maar dat mag de pret niet drukken.

In de nabije toekomst ontwikkelt een gewetenloze wapenfabrikant (een enge Christopher Eccleston) het ultieme wapen: 'nanomites', microscopische robots die metaal opvreten en hele steden in de as kunnen leggen als ze in kernkoppen worden gebruikt. Soldaten Duke (stoere Channing Tatum) en Ripcord (Marlon Wayans als komische noot) krijgen opdracht de raketlading veilig te vervoeren, maar worden belaagd door de geheimzinnige terreurorganisatie Cobra. Een elite-team soldaten genaamd G.I. Joe helpt ze uit de brand, waarna het duo besluit zich bij deze topgeheime militaire eenheid aan te sluiten. Samen met een bont gezelschap nieuwe collegae, waaronder de zwijgzame ninja Snake Eyes (Ray Park) en de kittige roodharige dame Scarlett (Rachel Nichols), valt het team vervolgens van de ene verbazing in de andere, als blijkt dat er een grootschalige samenzwering gaande is die moet leiden tot Cobra's overname van de wereldmacht. Bovendien hebben sommige terroristen, zoals de felle Baroness (sexy Sienna Miller) en de dodelijke Storm Shadow (Koreaanse superster Byung-hun Lee) nog een persoonlijk appeltje te schillen met de 'Joes'. Het resultaat is een aaneenschakeling van groots opgezette, spectaculaire actiescènes, inclusief de nodige 'martial arts' demonstraties, vuurgevechten en enorme explosies.

Sommers serveert het geheel zonder gêne, zonder de pretentie dat G.I. Joe meer is dan twee uur fijn vermaak. Als ze actie willen, dan kunnen ze actie krijgen, lijkt zijn motto. Van begin tot eind dendert G.I. Joe voort met slechts af en toe een adempauze om de personages de noodzakelijke achtergrondinformatie te verschaffen. Het script heeft hen gelukkig van precies genoeg ontwikkeling voorzien om ons tussen al het lawaai in toch afdoende met hen mee te laten leven, en de persoonlijke kanten van hun situaties naar voldoening tot uiting te laten komen. De liefde tussen Duke en de Baroness bijvoorbeeld, die door de dood van haar broer onder Dukes bevel vervormde tot intense haat van haar kant, voelt zodoende niet potsierlijk aan, maar geeft de personages dat beetje noodzakelijke persoonlijke karakter, en krijgt extra emotionele lading als blijkt dat haar broer nog in leven is en zonder haar weten ook de partij van de schurken heeft gekozen. Tussen al het cartooneske geweld bevindt zich een degelijke hoeveelheid relativerende humor, en gelukkig geen overdaad aan slechte grappen, wat Transformers 2 qua geloofwaardigheid de das omdeed.

Ondanks de actie, karakterontwikkeling en humor moet G.I. Joe het voornamelijk hebben van de grote hoeveelheid fantastische gadgets, waarin we een geslaagde hommage aan de thematische verwante James Bond-films aantreffen. Naast de eerder genoemde minuscule robotjes (waar overigens daadwerkelijk wetenschappelijk onderzoek naar verricht wordt) mogen zowel de 'good guys' als de snoodaards rondrennen met een hoeveelheid amusante uitvindingen, variërend van sonische kanonnen tot onzichtbare uniforms. De film gaat echter nooit te ver in het tonen van technische hoogstandjes maar blijft volstrekt binnen de grenzen van de in de film gepresenteerde realiteit.

Het valt te begrijpen dat de schrijvers er voor gekozen hebben om van deze incarnatie van G.I. Joe een internationaal elite-team te maken, in plaats van de 'real American heroes' waar de eenheid tot dusverre uit bestond. Immers, buiten de Verenigde Staten zit niemand te wachten op nog meer patriottisch Amerikaans militarisme. Ook is het verfrissend om eindelijk weer eens een actiefilm te zien waarin de terroristen geen religieuze motieven hebben, maar zoals vanouds streven naar het overnemen van de hele wereld.

Hoewel G.I. Joe: The Rise of Cobra een zeer vermakelijk actiespektakel is geworden, is het overduidelijk nooit meer dan dat, en meent het zelf niet meer dan dat te moeten zijn. Na het volstrekt onleuke Transformers 2 is het een hele verademing te zien dat er op basis van een reeks actiefiguren en met een ervaren regisseur wel degelijk een geslaagde actiefilm gemaakt kan worden die ons weer het gevoel geeft kleine jongetjes (of meisjes) te zijn die de dolste capriolen met hun speelgoed uithalen. G.I. Joe zal ongetwijfeld niet heel lang blijven hangen, maar levert tenminste twee uur ongegeneerd plezier. Hasbro kan tevreden zijn.